Nữ  sĩ  Thư  Khanh:

Thơ Quốc-Nam ru hồn người Việt lưu vong

Theo tôi, thơ xuất bản mà bán được một ngàn cuốn đã là chuyện hiếm hoi. Thế mà khi biết thi sĩ Quốc Nam đã xuất bản tới bốn tập thơ. Lần nào in xong, ra mắt là bán hết. Có một tuyển tập tựa đề là “QUÊ HƯƠNG NƯỚC MẮT”, ông đã tái bản tới lần thứ năm mới đáp ứng đủ cho độc giả, thì đúng là một chuyện lạ. Quả thực tôi vô cùng sửng sốt, và liền tìm kiếm hai thi tập trong bốn tập thơ của thi sĩ Quốc Nam để đọc coi sao.
Tôi đã đến tận văn phòng Saigon Radio để gặp ông Quốc Nam, và mua bằng được hai tập thơ có tựa đề NGƯỜI TÌNH QUÊ HƯƠNG và QUÊ HƯƠNG NƯỚC MẮT. Sau đó, tôi về nhà đọc thật kỹ cả 2 thi tập; và suy nghĩ, cảm nhận... Tôi xin được nêu vài ý kiến sau đây:
*** Về hình thức của Thi tập NGƯỜI TÌNH QUÊ HƯƠNG.- Mặt Bìa Trước nền xanh da trời (nền trời Việt Nam muôn thuở). Phiá trái là tranh hí họa của họa sĩ lừng danh CHOÉ: Quốc Nam hai tay đang cầm cây bút trong tư thế sẵn sàng viết - ngòi bút đang chảy mực. Bên góc mặt phía dưới có in hàng chữ : Đông Phương Foundation - In lần thứ 3 (2004).
Mặt bìa sau: In hình Thi Sĩ Quốc Nam - thật đẹp trai trong bộ áo vest xanh lá cây đậm, đứng trước Micro trong lễ khánh thành  KHU VƯỜN VĂN HOÁ Việt Nam đầu tiên ở hải ngoại (Công Viên Tượng Vàng Việt Nam) ngày 21/8/1999, với tượng đài cao 12 feet, do ông sáng lập tại Seattle - Hoa Kỳ. Bên trong bìa là những trang thơ - dày 192 trang - giấy trắng. Cảm giác đầu tiên khi cầm tập thơ này là thấy muốn mở đọc ngay. Bên trong Quốc Nam đã chia từng phần rõ rệt. Chứng tỏ ông là Người Tình Của Quê Hương, chứ không luộm thuộm như nhiều Người Tình Bình Thường làm thơ khác.
Ngay lời giới thiệu cũng không phải úp mở nhờ “tên tuổi” nào đề tựa, mà là chính Thi Sĩ Quốc Nam tự nói lên - tự xác định Lòng Mình Nghĩ Gì Muốn Gì. Vâng, Thi Sĩ tự cho chúng ta thấy Quốc Nam là Tình Quân của Quê Hương Việt Nam (Coi trang 19 - Thư Gởi Người Tình Quê  Hương Thay Lời Mở Đầu).
Đọc những trang thơ kế: Từ trang 21 đến 102 (trong đó có 3 bài thơ đã được phổ nhạc). Tôi được thưởng thức cái THI VỊ của thơ - Những Tư Tưởng của tác giả gửi gấm trong đó.
Về phần Tư Tưởng trong thơ Quốc Nam nơi tập này thì rất rõ ràng. Ông đã khẳng định tất cả ngay trong Tựa Đề của tập thơ là tất cả dành cho QUÊ HƯƠNG. Ông đã yêu Quê Huơng tha thiết - Quê Hương chính là Người Tình Trăm Năm của Thi Sĩ. Dù các tiêu đề của các bài thơ có khác nhau, song tư tưởng của Quốc Nam đều chú tâm tới Tình Yêu Quê Hương. Độc giả có thể cảm thấy như đang nghe bài thơ đề tặng một người đẹp tình nhân, nhưng thực ra là để thi vị hoá cho dòng thơ Quốc Nam. Vậy tôi xin được cảm nhận thế đó, như tác gỉa đã khẳng định ngay từ trang đầu viết tựa cho tập thơ rồi.
Phần cấu trúc thơ của Quốc Nam trong những trang thơ Người Tình Quê Hương, tôi xin được thưa rằng Quốc Nam là thi Sĩ làm thơ có vần điệu, chứ không làm thơ tự do.
Đó  là bài thơ thất ngôn tứ tuyệt. Bài ÁO DÀI QUÊ HƯƠNG (trang 21) có những câu đầy thi vị, nên đã được nhạc sĩ Trung Nhật phổ nhạc (in ở trang 97). Toàn bài như sau:
* Áo tím em mang trời diễm ảo,
Tôi còn ngây ngất. Máu xôn xao.
Buổi trưa chợt cảm lòng mưa bão,
Một chút hương bay đã  ngọt ngào .....................................................
* Em ạ tôi yêu màu áo tím,
Bóng hình mở sáng một quê hương.
Mốt mai trên nẻo đường vô định,
Tà áo em dài những nhớ thương.
Bài “CAO NGUYÊN TÌNH XANH”, ta đọc được những câu thơ đẹp như bức họa và đầy tình tứ :
* Tôi trở về đây. Chiều bỗng xanh.
Cao nguyên nghe tiếng thở thân tình.
Dốc lên phố thị chừng lưu luyến.
Nào có ai chờ chờ cuối  khúc quanh?
Hoặc :
* Bao tháng năm buồn như đá núi.
Tôi xa quê cũ. Hận âm thầm.
Em yêu, khổ nhục, đêm ngày đợi.
Một sớm tôi thành Cứu Quốc Quân
* Mắt em xanh bóng hồ Than Thở.
Trên đỉnh Lâm Viên tắt nắng hồng.
Lính chiến, tôi quen đời khốn khổ.
Nhìn mình chợt thấy bại lưu vong.
* Tôi trở về đây, mùa gió hoang.
Có em ngóng đợi rất âm thầm.
Niềm vui chợt mở xa sầu tủi.
Trời cũ cao nguyên đất biếc xanh.
* Tình quê một cõi bạt ngàn thông.
Nắng ấm đâu đây, dậy lửa hồng.
Bằng hữu dăm người còn nghĩa lớn,
Hẹn nhau xây dựng đẹp quê hương.
- Nỗi khắc khoải khi Thi Sĩ đang trên Cao Nguyên Tình Xanh tại Seattle thì chợt nghĩ ngay tới Quê Hương và thân phận mình, thân phận bạn cùng chí hướng lý tưởng - nghĩ tới phải làm gì cứu Người Tình Quê Hương:
* Tôi gọi cao nguyên Tây Bắc ơi!
Giữ niền tin tưởng một ngày mai.
Đoàn quân quyết bạt sông và núi.
Em hãy cùng tôi cứu giống nòi .
* Em ạ! Nơi đây tình có thật.
Cỏ hoa tươi thắm , mộng lưng đồi.
Trăng sao ngọc bích trên tầng tháp.
Tôi đón em về thơm mắt môi.
- Bài  ĐOẢN KHÚC TÔI trang 50 - 51 Tác gỉa đã nói lên cái đau xót chua chát ở lúc tuổi ông 45:
Tháng chín tôi xa lìa dấu đạn , ....................................
Tháng chín tôi em, vầng nhật nguyệt,
Một ngày sinh nhật , một buồn thêm.
Đôi bờ ân ái, sâu lòng huyệt,
Nhan sắc , riêng nhau một nỗi niềm.
B) Về thơ Lục bát tôi cũng bắt gặp đầy những bài thơ mang tính Thơ không đều đều như lời Ca Dao hay vè! Thơ Lục bát của Quốc Nam thường bóng bẩy như thơ trong Truyện Kiều và đầy nhạc hoạ trong thơ.
Tỉ dụ trong bài Cao Nguyên Tình Xanh số 2 (trang 26) và số 3 (trang 27) - bài Gọi Nhau Bốn Mùa (trang 34) - Bài Tình Say (trang 41):( toàn bài )
Tôi trên đỉnh dốc dạt dào,
Rừng thông khuất bóng xôn xao tình nồng.
Tôi về em có về không,
Xót xa mãi vẫn đôi dòng lệ băng ..................................................
Màu Alpha đỏ lung linh,
Nàng thơ áo tím hiện hình  trong tôi.
- Trong bài Cao Nguyên Tình Xanh Số 3 :
Chào em đôi mắt sáng hồng,
Thơm giòng lệ nhỏ đầu sống cuối hồ. ....................................................
Tôi trên triền núi mây bay,
Hát nghêu ngao khúc đong đầy tình xanh.
- Bài TÌNH SAY (trang 41) : Rất tình tứ! Quốc Nam yêu Quê Hương cứ như yêu Người Thật bằng xương bằng thịt:
* Gọi em cuối giấc chiêm bao,
Trái tim nhịp khuất. Hương ngào ngạt bay ...................................................................
Mai qua phố cũ, tỉnh say,
Anh mơ tập vẽ chân mày mỹ nhân.
C.- Lọai thơ 5 chữ cũng rất xuất sắc: Bài Thung Lũng Hoa Vàng (Được nhạc sĩ Trung Nhật phổ nhạc- trang 101), Bài Trái Long Lanh ( trang 61 ) :
* Gọi tên em yêu dấu.
Một  ngày trong mọi ngày.
Anh ngất ngây ấp ủ,
Bóng em tràn đâu đây. .............................
Anh yêu đôi mắt thẳm.
Như mất hút trùng khơi.
Nét môi em phô thắm,
Đêm, anh, giấc mê đời.
D) Thơ Sáu chữ cũng vô vàn xúc cảm: Bài Xác Khổ (được nhạc sĩ Trần Quang Long phổ nhạc - trang 99).
E) Thơ 8 chữ của Quốc Nam đã xuất sắc lột tả được tư tưởng của anh - tài tình trong bài: Địa  chỉ tôi. Bài Ngây Ngất  (trang 35). Bài Hờn Ghen Cỏ Hồng:
Yêu dấu hỡi, anh gọi em vạn dặm,
Trời sương mù cho mắt giận hờn anh.
Đêm thức suốt. Yêu thương em nhiều lắm,
Sao nỗi buồn , anh nghe giọt long lanh .............................................................
Yêu dấu ạ , mơ cũng thành sự thật,
Anh sẽ cùng em về bến sông xưa.
Chùm hoa soan lấp lánh bóng hàng dừa,
Anh dìu em giữa hương thơm quê mẹ.
Đó là những phần mà tôi nhận xét về thơ của thi sĩ Quốc Nam trong tập thơ “NGƯỜI TÌNH QUÊ HƯƠNG”. In lần thứ 3 - tái bản năm 2004.
***
Thi tập trước là  “QUÊ HƯƠNG NƯỚC MẮT” - Đông Phương Foundation  - In lần thứ 5 (2003). Về Hình Thức: Bìa Mặt - Nền trắng và  tím. Hình ảnh Quốc-Nam vẽ bởi hoạ sĩ Nguyễn Đại Giang. Mặt Quốc Nam đang hướng nhìn về chân trời tím, với đầy nỗi ưu tư. Bìa sau: Hình chụp Quốc Nam & 3 thi sĩ khác trong "Ngày Thi Ca Việt Nam" đầu tiên ở Hải Ngoại tại San Jose (CA , USA) ngày 5 tháng 5/1999. Bốn thi sĩ này là Hà Thượng Nhân, Hoàng Anh Tuấn, Nguyên Sa & Quốc Nam. Sách dày 194 trang. Giấy và khổ giấy như tập trên. Những bài thơ trong tập này nội dung cũng là Tình Quê Hương như tác giả đã khẳng định. Về thể thơ anh dùng cũng là thơ có vần và thơ tám chữ.   
Phần bìa mặt trước thi tập “QUÊ HƯƠNG NƯỚC MẮT” như tôi đã giới thiệu, đã gói ghém Nội Dung cho những Bài Thơ cuả Quốc Nam in bên trong.Vẻ mặt Quốc Nam trong hình vẽ đầy ưu tư, sầu hận, cay đắng của ông nhìn về tấm màn nhung mầu Tím với bốn chữ màu trắng viết trên đó: QUÊ HƯƠNG NƯỚC MẮT. Vâng, đọc Thơ của Quốc Nam bên trong mới càng rõ hơn về tâm tư tình cảm của Thi Sĩ đối với Quê Hương Dân Tộc. Tôi đọc được trong tác phẩm này nhiều nhất là thơ 8 chữ . Thơ  thất ngôn tứ tuyệt ít hơn . Thơ ngũ ngôn tứ tuyệt cũng ít hơn. Đặc biệt có một bài lục bát thực xuất sắc “MÊ HOANG” ở trang 32. Đi sâu vào từng bài thơ tôi xin được có ít nhận xét :          
1- Trong thi tập QHNM chỉ một bài “Mê Hoang” lục bát duy nhất. Tôi say mê gần như trọn vẹn bài thơ :
Nắng lên giọt nắng hao gầy,
Ta tương tư thuở còn đầy môi em.
Xứ người quạnh quẽ từng đêm,
Nghe hơi em thở càng thêm đắng hồn.
Nụ cười đâu đó xanh trong,
Mắt em ta ngỡ quê hương hiện hình.
Giấc mơ cay mắt ân tình,
Lộ khuya tuyết đổ  bóng nghiêng (*) tủi buồn.
Ở đây ở đó xa không,
Mùa thu kỷ niệm còn trông ngóng gì.
Về qua vùng nắng Cali,
Ta không thể nói một lời (*) nào thêm.
Ơi người con gái Việt Nam,
Tiếng em trong suốt hồn trầm tình quê.
Gởi em một chút hoang mê .
(Tháng 9-1977)
Quả thật, chúng ta là kẻ lưu vong, nên khi đọc bài thơ này thì sẽ thấy tác gỉa nói dùm mình nỗi nhớ quê vô cùng. Bởi nhạc điệu hình ảnh (nhạc hoạ trong thơ) đã giúp tâm tư nhớ quê hương trở nên dào dạt và thi vị. Nhưng có 2 chỗ tôi đánh dấu hoa thị (*) thì có lẽ hơi bị lệch vần, nên nhạc điệu trong thơ ở hai câu này bị lõi chõi đôi chút .        
2- Đọc qua thơ thất ngôn tứ tuyệt: Quốc Nam làm rất thành công. Thơ anh đã làm tôi rung động qua bài “Giữ Lửa Quê Hương” trang 51- 52. Lời đẹp ý hay - Cái hay trong tư tưởng là đã nói lên được tân tư tình cảm dùm đồng bào đang sống lưu vong . Cái đẹp là anh đã dùng những từ rất gợi hình để cho ta dễ rung cảm . Tỉ như :
Đã biết bao năm ta hỏi em.
Mùa xuân hờ hững đến bên thềm.
Hay trời xứ lạ lòng ta buốt.
Có sóng trùng dương trong mắt đêm.
......................................................
Giữ lửa cho nhau em hỡi em.
Để ta yêu mãi dáng ngoan hiền.
Hỡi người tình trẻ xuân kiều diễm.
Tiếng hát em vang dậy khắp miền
............................................
Đã biết bao năm ta hỏi em.
Tết này ai lạnh lẽo bưng biền...
Giúp ta một buổi đăng trình sớm.
Cắm lại Cờ Vàng trên đất thiêng.
(Seattle- Tết qúy Hợi 1983 )
Vâng có mấy ai trong chúng ta mà tưởng gì đến cái Tết ở đây? - Hầu như ngày Tết đi làm - thời tiết thì khắc nghiệt. Tối 30 hay mồng một đi làm về thắp vội nén nhang. Rồi quay qua cái điện thoại ôm lấy mà gọi về Việt Nam ...- Mà nhớ bà con nghèo đói trong ngày Tết và bạn bè đang tù tội trong trại Cải tạo ...! Thì qua bài này, Quốc Nam đã nói lên rất trọn vẹn.
Qua bài “MÙA XUÂN TRÊN THUNG LŨNG HOA VÀNG”, Tác giả tả cái Tết ở Cali: Có lẽ vì ảnh hưởng thời tiết bớt lạnh hơn ở Seattle và Người Việt Di Tản ơ Cali đông hơn nên bài thơ mang mầu vui vẻ  tin yêu trở lại Quê Hương hơn. Khi đọc ta thấy đầy hình ảnh và nhạc thơ của ngày Xuân đang rộn ràng nơi xứ lạ . Dù rằng có nghĩ tới nỗi thống khổ của Quê Hương :
Xuôi nam mơ nắng trên tà áo.
Ta lại một lần bỏ bến cao.
Từ buổi mưa bay mờ dáng nhỏ.
Thông reo ta ngỡ xứ hoa đào.
................................................
Chào em đôi mắt long lanh sáng,
Tình vẫn đông phương đẹp ngút trời.
Ta đếm nụ xuân trên sóng tóc.
Xanh màu kỷ niệm chút duyên thôi .
Giao thừa ta đốt trầm hương ngát,
Xin những bàn tay xích lại cùng.
Thung lũng Hoa Vàng xuân mới nở,
Cùng nhau dựng lại một quê hương.
Quê hương vẫn khổ đau trăm nỗi,
Bao chục triệu người đói lạnh căm.
Ta gọi em về trong ngóng đợi,
Việt Nam mùa tới đẹp tình xuân (?)
Xuôi Nam mơ nắng trên tà áo,
Ta thấy Cali đã rộn ràng.
Một góc trời nam giăng nẻo phố,
Về đây thắt chặt giải đồng tâm.
(Tết giáp tý 1984)
Chúng ta được thấy rõ bức tranh Xuân ở Cali và tâm tư tình cảm của tác giả cũng là tâm tư tình cảm chung của chúng ta khi bỏ quê hương đi lưu vong. Nhưng ở bài này vui tươi - tin tưởng ở tương lai hơn .        
3- Thơ ngũ ngôn tứ tuyệt của Quốc Nam tôi thấy ít hơn. Song cũng không kém phần truyền cảm. Thơ cần có Tư Tưởng và Kỹ thuật Diễn Đạt truyền cảm đến độc giả - thì Quốc Nam đã làm được điều này trong tất cả thể loại thơ. Dù thơ 5 chữ: Bài DÒNG SÔNG THÁNH ĐỊA (trang 30- 31) (Toàn bài), Bài : TUỔI TRẺ LƯU VONG (Trang 38-40 )(Toàn bài ).          4- THƠ 8 chữ trong tập này .Tôi nhận thấy Quốc Nam đã dùng thể loại này trong nhiều bài nhất và đã thành công .Trong bài HÃY TRỞ LẠI QUÊ HƯƠNG LÀM LỊCH SỬ (Trang 16-18). Khi đọc bài này tôi còn như đang ở Việt Nam những thời sôi sục đấu tranh với Cộng Sản. Khu kháng chiến của Công Giáo Thủy Nhai (Nam Định, Bắc Phần ) - Khu Hậu Nghĩa (trong Nam Việt) .Tác giả đã đích thân góp sức xây dựng quê hương và đã diễn tả đầy đủ. Và cũng quyết tâm phải về xây dựng lại Quê Hương .
Ta ngồi đây nghe hồn quê giục giã,
Tiếng vọng anh em phục Quốc âm thầm.
Quê hương khổ đau nước mắt ngập tràn,
Dân ta khóc rung vùng trời Đông Á.
Hãy góp lại những bàn tay sắt đá,
Vạn triệu tâm hồn yêu nước hôm nay.
Lòng kiên cường bất khuất ngút sông dài,
Nung chí lớn, cứu Việt Nam tăm tối.
Ta, tuổi trẻ , một lời nguyền trở lại,
Ôm đất quê hương nước mắt đã tràn.
Nhìn Việt Nam rồi gục chết cũng đành,
Trời phải sáng cho dân ta hạnh phúc.
Bài thơ như một bài Tuyên ngôn không bóng bẩy, để thêm phần mạnh mẽ khẳng định cho lý tưởng sẽ biến thành hành động.
Bài CHO NGƯỜI TÌNH Ở LẠI Mang đầy đau thương lồng trong lãng mạn.Nên đọc rất súc động :( Toàn bài )
Rất hay. Như đoạn cuối : Ta tự hỏi tới ngày con đầy tuổi,
Lời trần tình từ Mỹ gửi về em.
Em gửi trả bức điện tín ướt mềm:
"Con đã chết và quê hương giẫy chết!”
Nước mắt ta thành dòng sông bất diệt,
Nghiền nát hồn trong vũng máu quê hương.
(Tháng 7- 1977)
Loại thơ 8 chữ còn nhiều bài như các bài: Vĩnh Biệt Mẹ Cha (trang 65- 66), Nói Với Cha (trang 46 - 47), Vành Khăn Cho Quê Hương (Trang 49 - 50), Đưa Mẹ Về Quê Hương (trang 53- 54) Đọan cuối bài này:
Ta gọi tên Mẹ nhiều đêm tuyết đổ,
Nước mắt lưu vong ray rứt lòng nhau.
Đời thi nhân vấn tang trắng cúi đầu.
Vắt máu tim thành thơ dâng Tổ Quốc .
Bài “CHO CON QUÊ HƯƠNG SẼ LỚN” ( trang 64 )
Bố muốn thét ,cho niềm vui òa vỡ.
Con lớn lên chia ước mơ cùng bố:
Một mgày nào quyét sạch lũ Cộng Nô...
 Việt Nam ơi! Thương biết  đến bao giờ,
Bố con ta về dựng người cứu nước...
Triệu người lưu vong gọi mãi Việt Nam.
Nhưng quê ta ngày mai rồi lớn dậy,
Khúc hát thanh bình rộn rã không gian.
( tháng 4- 1984 )
Đến đây, có thể như tôi đã viết gần trọn vẹn về tập thơ “QUÊ HƯƠNG NƯỚC MẮT” của thi Sĩ Quốc Nam. Tôi có thể nói rằng tập thơ này được Đồng Bào đón tiếp nồng hậu và tác giả đã in tái tới lần thư 5 là đúng. Bởi xét về Nội Dung tác giả nói tới QUÊ HƯƠNG NƯỚC MĂT, đề cập tới những khổ đau của người người ở lại trong hoàn cảnh Đất Nước bị Cộng Sản Cưỡng Chiếm: Đói nghèo, củ khoai không có mà ăn đủ - đi kinh tế mới, không có cơm mà ăn không có áo mà mặc - nhà cửa bị tịch thu - Bạn hữu cũ thì đi tù hết trong trại giam vô hạn định  (Trại cải Tạo) - đâu có xử án đâu mà biết ngày nào về! Không có Tự Do Dân Chủ và Tự Do tôn giáo...
- Lãnh tụ tôn giáo đi tù rất nhiều trong các trại giam như Chí Hoà! Chùa chiền và Giáo xứ bị kiểm soát và thu hẹp. Nên ngay từ bìa của Tập thơ tác giả đã chỉ nhìn Quê hương sau tấm màn Tím! Tâm tư tình cảm của tác giả đã được chuyên chở đến độc gỉa bằng những bài thơ có vần hoặc tám chữ. Có những ngôn từ mới mà tác giả sáng tạo được, không dùng lại của ai. Thơ mang Tư Tưởng - Quê Hương và Đấu Tranh mà Quốc Nam diễn tả đã  lôi cuốn độc gỉa đến độ sách được in tới lần thứ 5 - thì đó là SỰ THÀNH CÔNG CỦA THƠ vậy. Tôi có thể kết luận từ “THI SĨ” nói chung hoặc “Chiến Sĩ Văn Hoá Việt Nam” nói riêng, rất xứng đáng dành cho Quốc Nam.
Seattle, ngày 2 tháng 7 năm 2008 .
THƯ KHANH